Năng lực công nghệ

Về năng lực công nghệ, nhờ đầu tư gần đây, Việt Nam đạt một số kết quả trong thiết kế, chế tạo khung thân và tích hợp hệ thống UAV. Ở phân khúc quân sự, các tổ hợp UAV trinh sát chiến thuật, UAV nhiệm vụ đặc biệt và một số nền tảng như UAV trinh sát chiến thuật, UAV tấn công cảm tử được giới thiệu trong các sự kiện chuyên ngành, phản ánh tiến bộ về khí động học, liên lạc, và tích hợp tải trọng quan sát (Báo Nhân Dân, 2024). Ở phân khúc dân sự, doanh nghiệp trong nước phát triển UAV nông nghiệp (phun thuốc, gieo sạ), UAV giám sát hạ tầng và UAV phục vụ truyền thông, khảo sát, đồng thời từng bước đăng ký sở hữu trí tuệ, thử nghiệm thương mại và hướng tới xuất khẩu ở một số phân khúc.

Thị trường ứng dụng

UAV “Made in Vietnam” có khả năng ứng dụng và phát huy hiệu quả trong nhiều lĩnh vực, nổi bật là:

– Nông nghiệp thông minh: UAV giúp giảm thời gian và chi phí lao động, tối ưu lượng vật tư nông nghiệp và hạn chế tiếp xúc hóa chất, nâng cao an toàn và hiệu quả canh tác (Nguyễn Thị Hiên và Nguyễn Hoàng Nam, 2024).

– Logistics và giao thông vận tải: Vận chuyển tầm thấp và giao hàng khẩn cấp là hướng thử nghiệm tiềm năng (đặc biệt ở khu vực khó tiếp cận), nhưng phụ thuộc vào hành lang pháp lý, hạ tầng điều phối bay và khả năng đảm bảo an toàn cho cộng đồng (Nguyễn Việt Hà và cộng sự, 2023).

– Giám sát hạ tầng và đô thị: UAV hỗ trợ kiểm tra đường dây điện, cầu đường, công trình xây dựng, cũng như giám sát trật tự đô thị; giá trị nằm ở khả năng thu thập dữ liệu nhanh, giảm rủi ro vận hành thủ công và hỗ trợ ra quyết định dựa trên hình ảnh (Võ Văn Hòa và cộng sự, 2023).

– Phòng cháy chữa cháy (PCCC) và cứu nạn cứu hộ: UAV cung cấp trinh sát hiện trường, định vị điểm nóng, truyền hình ảnh thời gian thực và chuyển tải vật tư trong điều kiện nguy hiểm; một số sản phẩm chuyên dụng được giới thiệu với tải trọng và cấu hình phù hợp (Phạm Thị Thanh Thư, 2025).

– Các lĩnh vực khác: nghiên cứu môi trường, lập bản đồ và mô hình 3D, giám sát tài nguyên, du lịch, truyền thông, và các ứng dụng gắn với chuyển đổi số đô thị.

Khung chính sách và tiêu chuẩn

Việt Nam từng quản lý UAV theo các quy định mang tính kiểm soát chặt do liên quan đến an ninh – quốc phòng, sau đó điều chỉnh để phù hợp với sự gia tăng nhanh của UAV dân sự. Năm 2025, Chính phủ ban hành Nghị định 288/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ ngày 5/11/2025) nhằm quản lý toàn diện hoạt động nghiên cứu, sản xuất, sở hữu và khai thác UAV trên lãnh thổ Việt Nam (Chính phủ, 2025). Nghị định mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với cả tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài; đồng thời xác lập nguyên tắc quản lý dựa trên phân loại UAV theo khối lượng và mục đích sử dụng.

Một số thách thức và yêu cầu đặt ra

Mặc dù có tiến bộ, ngành UAV Việt Nam đối mặt nhiều thách thức về công nghệ, nhân lực, thể chế và thị trường.

– Công nghệ nguồn và chuỗi cung ứng: Phụ thuộc vào linh kiện cốt lõi và công nghệ nhạy cảm (động cơ, pin, chipset, liên lạc, cảm biến), làm tăng rủi ro gián đoạn và hạn chế khả năng cạnh tranh dài hạn. Định hướng là ưu tiên R&D cho các cấu phần tạo khác biệt, phát triển chuỗi cung ứng nội địa theo cụm công nghệ và chuẩn hóa giao diện tích hợp để giảm phụ thuộc độc quyền.

– Nhân lực liên ngành: UAV đòi hỏi tổng hợp các kỹ thuật: cơ điện tử, hàng không, điều khiển, AI/robotics và an toàn bay. Cần mở rộng đào tạo, chứng chỉ, tăng cường phòng thí nghiệm, xây dựng nhóm nghiên cứu mạnh và lồng ghép nội dung UAV vào chương trình đại học, sau đại học, đồng thời thúc đẩy thực tập/đề tài theo đặt hàng doanh nghiệp.

– An toàn bay và quản lý không phận: Số lượng UAV tăng nhanh kéo theo rủi ro va chạm, xâm nhập vùng cấm và lạm dụng gây mất an ninh. Cần triển khai hệ thống nhận dạng và theo dõi UAV, bản đồ vùng bay số, quy trình phối hợp liên cơ quan và cơ chế cấp phép trực tuyến; đồng thời tăng cường năng lực phát hiện, ngăn chặn các trường hợp vi phạm theo Nghị định 288 (Chính phủ, 2025).

– Thị trường nhỏ và cạnh tranh: Sản phẩm nhập khẩu có lợi thế quy mô, thương hiệu và hệ sinh thái dịch vụ. Hiện tại, thị trường khách hàng cho UAV nội địa ở Việt Nam chưa lớn, chủ yếu mới trong nông nghiệp và một phần an ninh quốc phòng. Khách hàng tư nhân vẫn còn tâm lý chuộng mua drone ngoại nhập vì giá rẻ và quen thuộc. Doanh nghiệp nội địa nên tập trung phân khúc chuyên dụng (nông nghiệp theo cây trồng, giám sát hạ tầng theo ngành, UAV cứu hộ), tối ưu chi phí vòng đời (bảo trì, linh kiện thay thế), và phát triển dịch vụ vận hành để tạo giá trị bền vững.

– Tài chính cho R&D dài hạn: Phát triển UAV cần vốn lớn và chu kỳ thử nghiệm dài. Cần cơ chế đặt hàng/đồng tài trợ, quỹ đổi mới sáng tạo và ưu đãi thử nghiệm; đồng thời thiết kế pháp lý cho các mô hình bay mới (tuyến logistics, đô thị thông minh) để vừa kiểm soát rủi ro vừa thúc đẩy đổi mới.

– Hợp tác quốc tế: Vừa là cơ hội tiếp cận công nghệ, thị trường, vừa tiềm ẩn rào cản chuyển giao. Định hướng là đa dạng hóa đối tác, chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế, nâng cao năng lực sở hữu trí tuệ và ưu tiên nội địa hóa các khâu có tính quyết định.